Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi Öğretim Görevlisi ve ÇGD (Çağdaş Gazeteciler Derneği) Onur Kurulu üyesi olan Dr. Gökhan Bulut, gazeteci meslektaşlarımızın faydalanması için hazırladığı sunumunu hem meslektaşlarımız hem de kamuoyuyla paylaşıyoruz.
Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi (İLEF) öğretim Görevlisi Dr. Gökhan Bulut, kaleme aldığı bu yazısına şu anekdotu iliştirmiş.
“Bu metin, haksız ve hukuksuz şekilde uzun süreler boyunca ücretsiz çalıştırılan, buna rağmen mesleğine olan inancını hiç yitirmeyen, öğrencilik yıllarında başladığı gazeteciliğe devam edebilmek için büyük özverilerde bulunan, mesleğinde oldukça başarılı olan, hocası olmakla gurur duyduğum, 15 Mart 2020 günü geçirdiği kalp krizi sonucu henüz 26 yaşındayken kaybettiğimiz Gazeteci Merve Güleç’in anısına adanmıştır.”
Medya -yine- Dönüşürken, Düşen pandemi gölgesi aslında bir yol haritasıdır…
Türkiye medyasının pandemi günlerindeki durumu, bize bugünlerde ortaya çıkanlardan fazlasını söylemektedir. Medya, sahiplik ilişkilerinden çalışma koşullarına, mesleğin neredeyse suç haline getirilmesinden yayın politikalarına kadar her alanda büyük dönüşümlere uğratılmış durumdadır. Pandemi dönemi de bu dönüşümlerin medyayı getirdiği yeri göstermesi bakımından önemli veriler sunmaktadır. Öte yandan bu süreç, yeni bir dönüşümün de güçlü işaretlerini vermiştir. İş ilişkilerinde kalıcı olacağının sinyalleri gelmeye başlayan uygulamaların yanı sıra altyapıyı derinden etkileyecek kararların eşiğinde olduğumuz da söylenebilir.
Bu çalışma, pandemi döneminde medyayı iki başlıkla ele almaktadır. Birinci başlıkta pandemi döneminin çalışma koşullarına etkisi, ikinci başlıkta ise pandemi döneminin gazetecilik mesleğine etkisi değerlendirilmiştir. İlk başlıkta, evde(n) çalışmayla birlikte gündelik çalışma düzenlemelerinin ve alışkanlıklarının nasıl dönüştüğünün yanı sıra çalışanların haklarına dönük engellemeler ele alınmaktadır. İkinci başlıkta ise gazeteciliğin bir meslek olarak hangi etkenlere maruz kaldığı, ne yönde değiştiği ve gazeteciler arasında bulunan çeşitli formlardaki ilişkilerin nasıl etkilendiği değerlendirilmiştir.
Bu iki başlığın ardından ise genel bir değerlendirme yapılarak öngörüler sıralanmıştır.
Çalışmanın yayımlanmasının hemen öncesinde 10'a yakın gazeteciyle çeşitli görüşmeler yapılmıştır. Görüşmelerin verileri metnin içindeki genel ifade ve izlenimler için kullanılmıştır.
EVDEN ÇALIŞMA KOŞULLARI
Mesai saatleri, izinler ve molalar Pandemi döneminde evde(n) çalışma deneyimi sırasında gazetecilerin en sık karşılaştığı hak ihlalleri, izin günleri konusunda yaşanmaktadır. Gazeteciler “normal zamanlarda” da izin günlerinde çoğunlukla çalıştırılmaktadır. Özellikle sorumlu oldukları alanlarla ilgili gelişmeleri takip etmenin mesleğin gereği olduğu konusundaki öz-yargılarının da katkısıyla, izin günlerinde tam anlamıyla iş dışında kalmaları mümkün olmamaktadır. Pandemi günlerinde ise bu durum iyice artmasına rağmen görünürlüğünü yitirmiştir. Bunun sebebi, gazetecilerin büroda değil evde olmaları nedeniyle zaten aktif bir çalışma içinde ol(a)mayacağı şeklindeki örtük kabulle birlikte, evde olmanın işverenler ve yöneticilerin istismarına daha açık hale gelmesidir. Evde(n) çalışma, evin imkanlarının kullanılabiliyor olması nedeniyle mesai gibi algılanmamakta, evde olunan her an gazetecilerin emeğinin talep edilebilmesine neden olabilmektedir. 'Zaten evdesin', bu dönem gazetecilerin sık duyduğu ifadelerden biri haline gelmiş durumdadır. Son günlerde çok sayıda gazeteciyle yaptığımız görüşmelerde de neredeyse bütün gazetecilerin ortak vurgusu, daha fazla çalıştıkları ve kendilerinden beklentinin arttığı yönündedir. Çalışma günlerindeki artan çalışma saatlerinin yanı sıra haftalık izin günleri de yine “evde olmaya” kurban edilmektedir. Yöneticilerin, büroda çalışma günlerine göre izin günlerinde gazetecilere “daha rahat” ulaştığı ve bu konuda herhangi bir beis görmediklerini söylemek mümkündür. “Zaten her an molada gibi” oldukları düşünülen gazetecilerin gün içi mola saatleri ise ortadan kalkmış durumdadır. Mesai saatleri sonrasında ve izin günlerinde çalışma, Basın İş Kanunu’nda (Ek Madde-1) “fazla saatlerde çalışma” sayılmaktadır ve bu çalışma için gazeteciye saat ücretinin yüzde 50 fazlası verilmek zorundadır. Günde 3 saati geçemeyecek olan fazla mesailerin ücretleri de takip eden ayın ücretiyle ödenmelidir. Evden çalışma, gazetecilerin hem doğal olarak fazla çalıştırılmasına neden olmuş hem de mesai saatlerindeki zaten var olan belirsizliği iyice artırarak gelecekteki hak kayıplarının da yolunu açmıştır. Özetle, gazetecilerin dinlenme ve yemek molaları kaybolmuş, gün içi çalışma saatleri uzamış, kendilerinden beklentiler yükselmiş, haftalık izin günlerinde çalıştırılmaları artmıştır.
