YAZARLAR

Tam Bağımsızlık İçin Bir Ömür: Deniz Gezmiş

GENEL DEĞERLENDİRME

Yukarıda özetlemeye çalışılan koşul, dönüşüm ve göstergeler, önümüzdeki sürece ilişkin bazı eğilimleri de açığa çıkarmış durumdadır. Medyada istihdamın daralacağı, kadrolu çalıştırmanın yerine çeşitli güvencesiz çalıştırma biçimlerinin artacağı söylenebilir. Hâkim sermaye medyası dışında hali hazırda var olan ve hatta giderek artan bu çalışma biçimleri ve eğilimler burada da görülmeye başlayabilir. Böylesi bir gelişme, bir yanda çalışan sayısı azaltılmış bürolarda kadrolu olarak istihdam edilen “merkez işgücü”nü diğer yanda güvencesiz şekillerde ve büro dışında çalıştırılan “çevre işgücü” oluşumlarını hayata geçirebilir. Öte yandan bu ayrım, hâkim medyada çalışanlarla diğer kurumlarda çalışanların arasında (yarı-görünür şekilde) var olan “merkez medya çalışanı-çevre medya çalışanı” ayrımına eklenecek ve bu tüm bunlar, herkesin yeniden düşünmesine neden olacak yeni bir işgücü piyasası deneyimini beraberinde getirecektir. Bir süredir emareleri görülen ve hazırlıkları yapılan bu yeni çalışma düzeni, sanılanın aksine yalnızca pandemi ile ilgili değildir. Başlangıcı 2018 sayılsa da çok öncesi olan ve bitmeyen dolar/kağıt kriziyle birlikte artan maliyetler ve düşen tirajlar, bugünün en önemli hazırlayıcı etkenlerindendir. Pandemi döneminde de her gazete için farklı oranlarda olmakla birlikte toplamda yüzde 30'a yakın düşen tirajların yanı sıra reklam gelirleri de azalmıştır. Kimi gazetelerin baskılarını durdurarak yalnızca internet yayıncılığına geçmiş oldukları da bilinmektedir. Hürriyet ve Milliyet gazetelerinin Ankara bürolarının boşaltılarak tümüyle evden çalışmaya geçeceği söylentisi de son günlerde iyice kuvvetlenmiş durumdadır. Tüm bunlar gelecekte karşılaşmış olacağımız dönüşümün bugünkü işaret tabelaları olabilir. Evde(n) çalışma, büro içinde yürütülen, pekiştirilen, yeniden üretilen mesleki ilişki ve dayanışmaların büyük oranda yok olmasına neden olacaktır. Bu sonuç hem gazeteciler için hem de gazetecilik için önemli nitelik kayıpları anlamına gelecektir. İşyerinden ve çalışma deneyiminden beslenen sendikal ve mesleki örgütlenmeler de bundan pay alacaktır. Tam bu noktada sendikaların ve meslek örgütlerinin sürecin emarelerini iyi okumaları, başta olası hak gasplarıyla mücadele olmak üzere her türlü ihtiyaca karşılık gelecek bir örgütlülük ve örgütlenme strateji geliştirmesi gereklidir. Burada “Ankara Gazeteciliği” için özel bir parantez açmak zorunludur. Evde(n) çalışmanın, ifade edilmeye çalışılan etkileri en çok Ankara gazeteciliğine zarar verecektir. Ankara gazeteciliği; siyasal, ekonomik, mesleki ve işyeri uygulamaları gibi sebeplerle uzun yıllardır zaten iğdiş edilmektedir. Bu süreçte ise Ankara bürolarının kapatılarak evde(n) çalışmaya tam uyumun sağlanması, biraz önce anılan Hürriyet ve Milliyet gazeteleriyle ilgili söylentide de görüldüğü gibi, istenebilir. Böylesi bir yapılanma Ankara temsilciliklerinin 'irtibat büroları', temsilcilerin 'irtibat şefleri', gazetecilerin 'irtibat kişileri' haline gelmesine neden olabilir. Bu durum bir yandan gazetecilik mesleğinin daha da değer/saygı kaybetmesine bir yandan halkın haber alma hakkının bir engelle daha karşılaşmasına bir yandan da gazetecilerin özlük haklarının gaspına yol açabilir. Gazetecilik alanındaki bu dönüşümlerle birlikte hukuki bazı düzenlemeler de kendini zorunluluk olarak gösterecektir. Başta Basın İş Kanununda var olan çalışan lehine hükümlerin en azından törpülenmesi, çeşitli şekillerde işverenlerin talebi olarak gündeme getirilecektir. Bunun yanı sıra, internet alanını kapsayacak bir değişiklik ihtiyacı da ilgili kanunlar için düşünülecektir. İnternette yayın yapan haber kuruluşlarında çalışan gazetecilerin, sendikaların ve kimi meslek örgütlerinin uzun yıllardır talep ettiği ve hem kurumların hem de gazetecilerin kapsam içine alınmasını öngören değişikliklerin, sermayenin isteği ve ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde yapılandırılacağını ve gerçekleşeceğini görecek olabiliriz. Özetle, gazetecilik alanı yapısal bir dönüşümün içine girmiş görünüyor. Sermayenin gerek siyasal gerek ekonomik gerek meslekle ilgili uzun süredir biriken ihtiyaçları, pandemi döneminin ona sağladığı imkanların da yardımıyla giderilecek olabilir. Bu süreç gazeteciler için yeni altyapı düzenlemelerini, çalışma koşullarını ve kişisel deneyimleri de beraberinde getirecektir. Yapılması gereken ise gerek büro içinde gerek büro dışında kurulan ve kurulacak olan meslektaş dayanışması ile sendikal ve mesleki örgütlenmenin, bu yeni koşul, ihtiyaç ve taleplere uygun olarak geliştirilmesidir.